Ο λόφος της Ακρόπολης είναι φυσικά οχυρός και απρόσιτος από όλες του τις πλευρές, εκτός από τη δυτική. Εδώ ήταν αρχικά η κύρια πρόσβαση στη μυκηναϊκή ακρόπολη, μετέπειτα η είσοδος στο ιερό, και εδώ βρίσκεται σήμερα η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο.
Ο βράχος προστατευόταν με τείχη ήδη από τη μυκηναϊκή εποχή και ίχνη αυτής της οχύρωσης είναι ορατά κυρίως στα νοτιοανατολικά των Προπυλαίων. Τα τείχη που φαίνονται σήμερα στην περιφέρεια του λόφου κτίσθηκαν μετά τα Περσικά, στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ., το βόρειο από το Θεμιστοκλή και το νότιο από τον Κίμωνα. Είναι, όμως, ορατές και επεμβάσεις που δέχθηκαν τα τείχη στην εποχή του Περικλή, καθώς και στους μεταγενέστερους αιώνες, όταν η Ακρόπολη χρησιμοποιήθηκε ως ο κύριος χώρος άμυνας της πόλης.
Ο λόφος επιλέχθηκε ήδη από τα νεολιθικά χρόνια (4000/3500-3000 π.Χ.) ως τόπος εγκατάστασης των κατοίκων της περιοχής. Κατάλοιπα εγκατάστασης της Πρώιμης και Μέσης Εποχής του Χαλκού εντοπίσθηκαν στην περιοχή του Ερεχθείου.
Κατά το 13ο αι. π.Χ., ο βράχος τειχίσθηκε και αποτέλεσε την έδρα του τοπικού βασιλιά.
Τον 8ο αι. π.Χ. η Ακρόπολη απέκτησε για πρώτη φορά τον αποκλειστικά ιερό της χαρακτήρα με την καθιέρωση της λατρείας της Αθηνάς Πολιάδος. Η θεά είχε το δικό της ναό, στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου.
Στα μέσα του 6ου αι. π.Χ. το ιερό απέκτησε μεγάλη αίγλη. Καθιερώθηκαν τα Παναθήναια, η μεγαλύτερη γιορτή των Αθηναίων προς τιμή της θεάς και ιδρύθηκαν τα πρώτα μνημειακά κτήρια και οι ναοί για τη λατρεία της, μεταξύ των οποίων, ο λεγόμενος “Αρχαίος ναός” και ο Εκατόμπεδος, πρόδρομος του Παρθενώνα. Τότε κατασκευάσθηκε το ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος και έγινε η πρώτη προσπάθεια για τη διαμόρφωση μνημειακού προπύλου του χώρου.
Δείτε εδώ την Αρχαία Ακρόπολη σε τρισδιάστατη αναπαράσταση HD.
Τα Προπύλαια είναι έργο δωρικού ρυθμού. Το οικοδόμημα έχει κατασκευασθεί κυρίως από πεντελικό μάρμαρο και χωρίζεται σε τρία τμήματα. Το κεντρικό ορθογώνιο τμήμα είναι το κυρίως πρόπυλο. Στην ανατολική και δυτική όψη έχει δύο εξάστυλες στοές δωρικού ρυθμού. Η δίοδος προς την Ακρόπολη γινόταν από την κεντρική θύρα, που πλαισιώνεται από τρεις κίονες ιωνικού ρυθμού σε κάθε πλευρά. Το κεντρικό οικοδόμημα ακολουθούσε το ανηφορικό έδαφος.
Κτίσθηκαν μεταξύ των ετών 437-432 π.Χ., μετά την ολοκλήρωση του Παρθενώνα, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Μνησικλή.
Ο Ναός της Αθηνάς Νίκης ή Ναός της Απτέρου Νίκης είναι μικρός αμφιπρόστυλος ιωνικός ναός στην Ακρόπολη των Αθηνών. Εκεί φυλασσόταν το ξόανο της θεάς Αθηνάς Νίκης, της «απτέρου», δηλαδή χωρίς πτερά, για να μη φύγει ποτέ από την πόλη της Αθήνας. Ο ναός βρίσκεται πάνω σε πυργοειδή προμαχώνα, στη νότια (δεξιά) πτέρυγα των Προπυλαίων της Ακρόπολης. Η επικίνδυνη πλευρά του προμαχώνα κλεινόταν από μαρμάρινο θωράκιο (στηθαίο). Πρόκειται για αμφιπρόστυλο τετράστηλο ναό ιωνικού ρυθμού, δηλαδή με τέσσερις κίονες στην πρόσοψη και άλλους τέσσερις πίσω. Ο σηκός– δηλαδή το κυρίως δωμάτιο- είναι απλός μονόχωρος, εξαιρετικά μικρών διαστάσεων, στον οποίο έχει ενσωματωθεί και ο πρόναος, δηλαδή ο προθάλαμος.
Η ζωφόρος της δυτικής πλευράς ήταν διακοσμημένη με ανάγλυφες παραστάσεις μαχών μεταξύ Ελλήνων και έφιππων ανατολιτών, αφήνοντας πιθανά επίτηδες την ασαφή εντύπωση ότι πρόκειται για Αθηναίους που νικούν Πέρσες. Στην ανατολική ζωφόρο απεικονιζόταν συνέλευση των Ολύμπιων θεών με τον Δία και την Αθηνά στο μέσο. Μέσα στον σηκό βρισκόταν το αρχαϊκό ξόανο της Αθηνάς η οποία κρατούσε στα χέρια της το κράνος της και ένα ρόδι, σύμβολο ισχύος και γονιμότητας. Μπροστά από τον ναό υπήρχε βωμός. Ο αρχιτέκτονας Καλλικράτης σχεδίασε την είσοδο οπότε θεωρείται πιθανό πως ο ίδιος σχεδίασε και τον ναό, το 437 π.Χ.
Ο Παρθενώνας είναι ναός ο οποίος κατασκευάστηκε προς τιμήν της θεάς Αθηνάς, προστάτιδας της πόλης της Αθήνας. Η αρχαιοελληνική λέξη παρθενών σήμαινε το διαμέρισμα/δωμάτιο ανύπαντρης γυναίκας (παρθένου) σε μια κατοικία.
Ο Παρθενώνας αποτελεί το λαμπρότερο μνημείο της Αθηναϊκής πολιτείας. Ήταν δωρικού ρυθμού. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 448/7 π.Χ. και τα εγκαίνια έγιναν το 438 π.Χ. στα Μεγάλα Παναθήναια, ενώ ο γλυπτός διάκοσμος περατώθηκε το 433/2 π.Χ. Σύμφωνα με τις πηγές, οι αρχιτέκτονες που εργάστηκαν ήταν ο Ικτίνος, ο Καλλικράτης, ενώ ο Φειδίας είχε την ευθύνη του γλυπτού διάκοσμου. Είναι ένας από τους λίγους ολομάρμαρους ελληνικούς ναούς και ο μόνος δωρικός με ανάγλυφες όλες του τις μετόπες. Πολλά τμήματα του γλυπτού διακόσμου έφεραν γραπτό διάκοσμο με κόκκινο, μπλε και χρυσό χρώμα.
Χρησιμοποιήθηκε πεντελικό μάρμαρο, εκτός από το στυλοβάτη, ο οποίος κατασκευάστηκε από ασβεστόλιθο. Το πτερό είχε 8 κίονες κατά πλάτος και 17 κατά μήκος.
Δείτε εδώ τον Παρθενώνα σε τρισδιάστατη αναπαράσταση HD.
Ερέχθειο: Η σημερινή μορφή του ναού χρονολογείται μεταξύ 421 και 406 π.Χ.. Αρχιτέκτονάς του ήταν μάλλον ο Μνησικλής και το κτήριο οφείλει το όνομά του σε έναν βωμό που ήταν αφιερωμένος στον θρυλικό ήρωα Εριχθόνιο. Ο γλύπτης του κτίσματος ήταν ο Φειδίας, ο οποίος είχε οριστεί από τον Περικλή για να κοσμήσει το Ερέχθειο και τον Παρθενώνα. Υπάρχουν κάποιοι που υποστηρίζουν πως ο ναός κτίστηκε προς τιμήν του βασιλιά Ερεχθέα, ο οποίος θεωρείται πως έχει ταφεί σε κοντινό σημείο. Ο Ερεχθέας αναφέρεται στην Ιλιάδα του Ομήρου ως ένας μεγάλος βασιλιάς και κυβερνήτης της Αθήνας κατά την Αρχαϊκή Περίοδο.
Στη βόρεια πλευρά, υπάρχει μια μεγάλη πρόσταση με έξι ιωνικού ρυθμού κίονες και στη νότια πλευρά η περίφημη «Πρόστασις των Κορών», οι οποίες είναι έξι ντυμένες γυναικείες μορφές (Καρυάτιδες) που λειτουργούν ως υποστηρικτικοί κίονες.
Ιωνικός vs Δωρικός ρυθμός στους αρχαίους ναούς
Ο πιο αρχαίος και ο πιο απλός από τους αρχαίους ελληνικούς ρυθμούς, ήταν ο δωρικός ρυθμός, που τον χαρακτηρίζει η σοβαρότητα, η τάξη και η πειθαρχία. Τα πρώτα δείγματα του δωρικού ρυθμού, στην κατασκευή ναών, εμφανίζονται στον 9ο π.Χ. αιώνα. Αλλά φτάνει στο ψηλότερο σημείο της ακμής του στην κλασική εποχή με το αθάνατο αριστούργημα του Ικτίνου και του Καλλικράτη, τον Παρθενώνα.
Στους δωρικούς ναούς ο κίονας (δηλ. η κολώνα), που είναι σκαλισμένος με 20, συνήθως, αυλακώσεις πατάει κατευθείαν στο στυλοβάτη. Φαίνεται λίγο κοντόχοντρη και ανεπιτήδευτη, απλή και στερεή. Το κιονόκρανό της αποτελείται από το υποτραχήλιο, σκαλισμένο με 3 – 4 κύκλους τον εχίνο και τον άβακα. Πάνω στον άβακα πατούσε το επιστύλιο και πάνω σ’ αυτό βρίσκονταν οι τρίγλυφες διακοσμημένες με κάθετα σκαλιστά αυλάκια και οι μετόπες με ανάγλυφα ή ζωγραφικούς πίνακες. Από πάνω βρισκόταν το τριγωνικό κατασκεύασμα της στέγης, το γείσο που στολιζόταν μέσα με το αέτωμα. Ναοί δωρικού ρυθμού, εκτός απ’ τον Παρθενώνα, υπήρχαν πολλοί σ’ όλη την Ελλάδα και τη Ν. Ιταλία.
Μέρη ενός δωρικού ναού:
Ο ιωνικός ρυθμός διαφέρει από το δωρικό κυρίως στην μορφή του κίονα. Ο ιωνικός κίονας αποτελείται από τρία μέρη: τη βάση, τον κορμό και το κιονόκρανο. Η κολώνα του είναι αυλακωμένη βαθύτερα και το χαμηλό του κυανόκρανο καταλήγει στις γωνίες σε 4 φαρδιές σπείρες.
Είναι λεπτός, κομψός, ελαφρός και γεμάτος χάρη. Ο ιωνικός ρυθμός, συνδυάζοντας λιτή διάθεση και πλούσια καλλιτεχνική ευαισθησία, έγινε η έκφραση του αθηναϊκού πολιτισμού.
